Kilka tygodni temu, w jednym z poprzednich wpisów, przedstawiłem systematykę danych. Pokazałem z jakimi danymi z procesów możesz mieć do czynienia i czym poszczególne dane różnią się od siebie. Dzisiejszy wpis natomiast, poświęcony jest narzędziu przeznaczonemu do gromadzenia tych dany. Przedstawię, jak opracować arkusz kontrolny i przygotować się do czytania i analizy zebranych z procesu informacji.

Dowiesz się jak arkusz kontrolny pozwala czytać i analizować dane. Przedstawię Ci również jak dane zbierać podczas analizy problemu szybko sprawdzić, czy masz do czynienia z cyklicznie pojawiającym się problemem, czy może było to jedynie jednostkowe zdarzenie stanowiące „zakłócenie w procesie”.

Rodzaj danych – krótkie przypomnienie

Zanim przystąpisz do przygotowania arkusza danych odpowiedniego dla gromadzenia danych z Twojego procesu, niezależnie czy monitorujesz swój proces chcąc odpowiednio szybko reagować na potencjalne problemy mogące pojawić się w procesie, czy jednak dane potrzebne są do zrozumienia i rozwiązania problemu.

Przyjrzyjmy się więc w telegraficznym skrócie, z jakimi rodzajami danych możesz mieć do czynienia;

Dane ilościowe (mierzalne)

• dane ciągłe (np. moment obrotowy, długość w mm, częstotliwość w Hz, itd.)
• dane porządkowe (quazi-ilościowe – dane pogrupowane, które można wyrazić za pomocą danych liczbowych, np. krótki, długi)
• dane skokowe (dyskretne, czyli dane, wyrażone liczbowo, ale nie będące wartościami ciągłymi, jak np. czas podawany w miesiącach)

Dane jakościowe (niemierzalne)

• dane nominalne (np. wada występuje – tak/nie)
• dane porządkowe (przedstawiają częstotliwość występowania badanej cechy)

Arkusz kontrolny – przygotowanie do zbierania danych

No dobra. Wiesz już jakiego rodzaju dane dostarcza Twój proces. Udało Ci się zidentyfikować dane we właściwy sposób. Czy to oznacza, że możesz biec do swojego „Gemba” i zacząć zbierać dane? Nie tak szybko. Zastanów się wcześniej jak przygotować w odpowiedni sposób arkusz kontrolny, który pozwoli Ci nie tylko na odpowiednie zebranie danych, ale również zrozumieć, jak kształtuje się Twój proces. Musisz pamiętać, że poświęcając czas na odpowiednie przygotowanie narzędzia, które pozwoli Ci na późniejsze skrócenie czasu potrzebnego na prowadzenie analizy.

Zidentyfikuj rodzaj informacji płynących z procesu

Dlatego też tak bardzo jest istotne by wiedzieć czy informacje płynące z Twojego procesu będą potrzebne Ci do rejestrowania błędów na danym procesie czy nawet stanowisku, czy raczej jesteś zainteresowany tym, aby monitorować zmienność twojego procesu na podstawie informacji liczbowych stanowiących obraz prowadzonych pomiarów.

Określ częstotliwość gromadzenia danych

Kolejną rzeczą, o której musisz pamiętać przygotowując arkusz kontrolny jest określenie częstotliwości z jaką chcesz gromadzić informacje płynące z procesu. Czy dane te będą zbierane codziennie z podziałem na zmiany czy nawet godziny. A może dane, które będziesz gromadził będą dostarczane sporadycznie, w zależności od produkowanego wyrobu lub serii produkcyjnej.

Częstotliwość. Czemu tak ważna?

Nie bez znaczenia pozostaje również w chwili przygotowywania arkusza danych, wielkość próbki, dla której dane mają być dostarczane. Czy jest to informacja dla 100% wielkości produkcji? Czy jednak będą to dane statystyczne płynące z określonej próby. Co innego będzie wymagane, gdy będziesz przygotowywał arkusz kontrolny by śledzić ilość i rodzaj odnotowanych wad na procesie a czego innego będziesz potrzebował, by wdrożyć statystyczną kontrolę procesu.

Gdzie? Wybór miejsca gdzie będziesz gromadził dane

Ostatnią, ale nie mniej istotną rzeczą, jest określenie i zdefiniowanie miejsca, w którym arkusz kontrolny ma się znajdować. Istotne jest przygotowanie narzędzia w taki sposób, by nie stanowił on przeszkody w codziennej pracy dla osób, które będą się nim posługiwały, a raczej były łatwe w użyciu, zawierały istotne informacje i co najważniejsze dostarczały danych zgodnie z Twoimi oczekiwaniami, zapewniając przy tym proces ciągłego dostarczania informacji.

Jak zbudować arkusz kontrolny?

Jeśli nie masz możliwości wprowadzenia w proces narzędzi, które pozwalają Ci w sposób zautomatyzowany rejestrować dane, wykorzystaj to co masz pod ręką. Dzisiaj wystarczy do tego komputer, Excel i chwila do tego, byś mógł dostarczyć swoim współpracownikom gotowe narzędzie. Oczywiście, później zebrane dane trzeba będzie przenieść do Excela, Minitab lub innego narzędzia, które pozwoli na analizę danych. Rozwiązań na rynku jest wiele, ale to jest kwestia drugorzędna, którą dziś nie będziemy się zajmować.

Arkusz kontrolny dla danych jakościowych

W tym przypadku musimy zbudować narzędzie, które pozwoli nam na skwantyfikowanie danych dostarczanych z procesu. Jak już wiemy, dane te nie są wyrażone liczbowo, więc będziesz musiał zbudować arkusz w taki sposób by wartości niemierzalne móc zamienić na wartości mierzalne. Przykład takiego arkusza danych przedstawiam poniżej.

Przedstawiony powyżej arkusz pozwala na gromadzenie informacji na temat np. błędów znajdowanych na danym stanowisku czy obszarze. Jak już wiesz, informacje na temat rodzaju błędów są danymi jakościowymi porządkowymi, a więc nie są w bezpośredni sposób przedstawione w sposób wymierny. Zastosowanie powyższego przykładu pozwoli jednak na zliczenie ilości pojawiających się wad, dzięki czemu możemy przedstawić dane w sposób wymierny a następnie analizować za pomocą narzędzi takich jak np. histogram czy diagram Pareto.

Jak widzisz, przedstawiony arkusz kontrolny pozwala analizować dane zarówno całościowo poprzez zliczenie wartości dla tygodnia, jak i dla poszczególnych dni analizując poszczególne wady. Pozwala również na przedstawienie sumy wad w poszczególnych dniach.

Przedstawiony powyżej arkusz jest również dobrym pomysłem na przygotowanie się do liczenia wskaźników efektywności procesów, o których mowa była już na tym blogu.

Przykładem prezentacji graficznej danych będą wspomniane już histogram, diagram Pareto czy diagram przebiegu w czasie lub wykres punktowy (Scatter plot). Poniżej prezentuję jedynie przykłady graficznej analizy danych. Ze szczegółowym omówieniem poszczególnych wykresów zapoznam Cię w przyszłych wpisach.

Arkusz kontrolny – dane mierzalne

Ok. A jak to wygląda w przypadku danych mierzalnych? Czy można zastosować takie same lub zbliżone podejście? Jasne, że można. Wystarczy odpowiednio dopasować przedstawiony powyżej arkusz kontrolny by móc wprowadzać dane ciągłe zamiast danych jakościowych, które później przekształcamy na dane liczbowe.

Ja jednak chciałbym pokazać w tym wpisie rozwiązanie, które zdarza się, że często pomijane jest jako arkusz kontrolny, mimo, że w pewnym sensie nim jest. Mam tutaj na myśli karty kontrolne Shewharta, tak często stosowane przy okazji statystycznej kontroli procesu. Przykład samego arkusza możesz znaleźć poniżej.

Zaskoczony? Dlaczego karta SPC jest traktowana jako arkusz kontrolny? Zastanówmy się więc razem. Powiem 3xTAK!

• pozwala gromadzić dane – TAK
• spełnia warunki dotyczące arkusza kontrolnego – TAK
• pozwala na analizowanie danych – TAK – nawet więcej, pozwala na gromadzenie danych w czasie rzeczywistym, poprzez naniesienie wyników za pomocą nanoszenia ich na siatkę zaraz poniżej pól przeznaczonych na zbieranie danych.

Przykład przedstawienia danych statystycznych zebranych za pomocą kart Shewharta znajdziesz poniżej.

Ponadto karty statystyczne mogą być z powodzeniem stosowane nie tylko dla analizowania danych mierzalnych. Pozwalają również na analizowanie procesu, w którym gromadzone są dane jakościowe porządkowe.

Nie jesteś przekonany? Dziwi Cię to co właśnie przeczytałeś? Zapraszam Cię więc do przeczytania wpisu poświęconego statystycznej kontroli procesu (wpis pojawi się już niebawem). Dowiesz się, że poza najbardziej popularnymi i najczęściej stosowanymi kartami I-MR, X-R czy X-s, znajdziesz tam również informacje na temat stosowania kart c, p czy np, które z powodzeniem można wykorzystać podczas analizy danych jakościowych.

Podsumowanie

Dzięki temu wpisowi mogłeś przypomnieć sobie jaki rodzaj danych można gromadzić z procesu, jak również dowiedziałeś się jakie warunki muszą zostać spełnione, by przygotować się do przygotowania arkusza kontrolnego, aby w sposób skuteczny kontrolować a następnie analizować procesy w Twojej organizacji.

Dowiedziałeś się również jakie narzędzia służą do przedstawienia zgromadzonych danych. O szczegółach dotyczących wspomnianych narzędzi będziesz mógł przeczytać w kolejnych wpisach, uzupełniając tym samym swoją wiedzę.